Aπαντήσεις

Α. ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

Πλάτων, Πολιτεία 518b – 519a

Α1.α.

1. Λ (ἡ δὲ τοῦ φρονῆσαι παντὸς μᾶλλον θειοτέρου τινὸς τυγχάνει)

2. Λ (ἄχρηστον αὖ καὶ βλαβερὸν γίγνεται)

3. Σ (οὐ τοῦ ἐμποιῆσαι αὐτῷ τὸ ὁρᾶν,ἀλλ’ ὡς ἔχοντι μὲν αὐτό, οὐκ ὀρθῶς δὲ τετραμμένῳ οὐδὲ βλέποντι οἷ ἔδει, τοῦτο διαμηχανήσασθαι.)

β.

1. «σφεῖς ἐντιθέναι…»: αναφέρεται στη λέξη τινὲς ἐπαγγελλόμενοί

2. «ᾧ καταμανθάνει ἕκαστος»: αναφέρεται στη λέξη τὸ ὄργανον

Β1. «εἰς τὸ ὄν καὶ τοῦ ὄντος τὸ φανότατον» → Όσον αφορά το ὂν, το Θα κατανοήσουμε καλύτερα αυτήν την ουσιαστικοποιημένη μετοχή του εἰμί, αν σκεφτούμε ότι αποδίδει την υπαρκτική σημασία του ρήματος. Το ὂν είναι το υπαρκτό. Η αναζήτηση του αληθινά υπαρκτού αποτέλεσε εξ αρχής για τη φιλοσοφία μέγα ερώτημα, το λεγόμενο οντολογικό ερώτημα: τὸ πάλαι τε καὶ νῦν καὶ ἀεὶ ζητούμενον καὶ ἀεὶ ἀπορούμενον, τί τὸ ὄν (Αριστοτέλης, Μετὰ τὰ φυσικά 1028b2-4). Αυτό που υπάρχει πραγματικά είναι μόνο οι Ιδέες, όχι τα αισθητά.

ὁ φανός, -ή, -όν [σχόλιο βιβλίου] : φωτεινός, λαμπρός.Η λέξη σκοτώδης, που ακολουθεί, είναι αντίθετη. Η συνηθισμένη στον Πλάτωνα αντίθεση ανάμεσα στο φως και το σκοτάδι λειτουργεί συμβολικά για την αντίθεση παιδείας – απαιδευσίας (έλλειψη παιδείας).

«τῆς περιαγωγῆς»Περιαγωγή (σχόλιο βιβλίου): μεταστροφή. Η λέξη έχει φιλοσοφική βαρύτητα, διότι δείχνει πως η γνώση και η παιδεία, καθώς στρέφεται στον κόσμο, οφείλει να έχει πάντα καθολικό χαρακτήρα και να μην εξαντλείται σε προσέγγιση από μία επιμέρους οπτική γωνία. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η χρήση του δεοντολογικού ρηματικού επιθέτου περιακτέον, το οποίο όμως δεν προτρέπει απλώς σε μια ευρύτερη θέαση αλλά αποβλέπει σε μια μεταστροφή της ψυχής από τον κόσμο των αισθήσεων προς τον κόσμο των Ιδεών. Πρόκειται, όπως και στην περίπτωση της παιδείας, για μια στροφή όλης της ύπαρξης προς τον «ήλιο», προς το αγαθό –για μια επώδυνη πορεία. Λίγο παρακάτω (521d) ο Πλάτων θα ονομάσει την άνοδο της ψυχής προς το όντως Ον, «μεταστροφή/επιστροφή της ψυχής από μια νυχτερινή μέρα στην αληθινή μέρα» –και αυτή είναι η «αληθινή φιλοσοφία».

Ανακεφαλαιωτικά η παιδεία είναι είναι αναγκαία για τη ψυχή. Δεν είναι απλώς μάθηση, αλλά μεταστροφή της όλης ύπαρξης.

Β2. ο Πλάτωνας μέσα από το λόγο του Σωκράτη εναντιώνεται στους σοφιστές, οι οποίοι ισχυρίζονται ότι μπορούν να εμφυτεύσουν γνώσεις και δεξιότητες στην ψυχή του ανθρώπου. Κατ’ αυτούς, ο ρόλος τους ως δασκάλων είναι να γεμίσουν την ψυχή με γνώσεις. Αυτό συνεπάγεται ότι πιστεύουν πως οι γνώσεις δεν προϋπάρχουν στην ανθρώπινη ψυχή, αλλά είναι έργο του δασκάλου να τις εμφυσήσει σε αυτήν. Για τον Πλάτωνα, η παιδεία έχει χρησιμοθηρικό χαρακτήρα. Σύμφωνα όμως με τα λεγόμενα του Σωκράτη, η γνώση βρίσκεται μέσα στην ανθρώπινη ψυχή και ο ρόλος του δασκάλου είναι να καθοδηγήσει την ψυχή του μαθητή, ώστε να ξαναθυμηθεί αυτά που ήδη γνωρίζει. Η σωκρατική παιδεία είναι καθολική και στοχεύει στην ολόπλευρη – ηθική και πνευματική – καλλιέργεια της ανθρώπινης ψυχής.

 οὐκ ἐνούσης ἐν τῇ ψυχῇ ἐπιστήμης [σχόλιο βιβλίου] : Ο Πλάτων δεν πιστεύει ότι ο άνθρωπος αποκτά τη γνώση ως πληροφορία που λαμβάνει χώρα έξωθεν, αλλά ότι την ανακαλύπτει και την παράγει μέσα του. Γι’ αυτό και αυτήν την έντονα βιωματική γνωστική διαδικασία την ονομάζει συμβολικά ἀνάμνησιν .

ἐντιθέντες – ἐνούσης: με τη επανάληψη της πρόθεσης εν δηλώνεται η εσωτερικότητα της γνώσης.

Βλέπουμε λοιπόν πως ο Σωκράτης καλεί τους συνομιλητές του να παραδεχτούν αν είναι αληθινά όλα όσα προαναφέρει, τότε πρέπει να παραδεχτούν  πως  η παιδεία δεν είναι τέτοια όπως την ορίζουν όσοι την έχουν για επάγγελμά τους. Αυτοί ισχυρίζονται πως στη ψυχή δεν υπάρχει γνώση και πως αυτή ο άνθρωπος την αποκτά μέσα από τη διαδικασία της μάθησης. Άρα, οι ίδιοι με τη διδασκαλία τους εμφυτεύουν [ἐντιθέναι] τη γνώση στη ψυχή των μαθητών, σαν να βάζουν την ικανότητα της όρασης στα μάτια ενός τυφλού, ώστε να μπορεί να βλέπει με αυτά [παρομοίωση]. Μέσα από τη παρομοίωση γίνεται πιο κατανοητή η θέση του για την παιδεία.

Στο σημείο αυτό ο Σωκράτης κάνει έναν δριμύ υπαινιγμό εναντίον των σοφιστών, οι οποίοι είχαν ως επάγγελμά τους τη μόρφωση , έναντι αδρής αμοιβής.

Β3.

1.α

2.γ

3.β

4.β

5.γ

Β4.α.

φανόν : φάσμα

ἀνασχέσθαι : ανακωχή

περιακτέον : άξονας

τετραμμένῳ : ανατροπή

ἐντιθέντες : παρακαταθήκη

ἀπόλλυσι : απώλεια

Β4.β.

Οι κλίσεις και τα ενδιαφέροντα του παιδιού θα πρέπει να αποτελούν κριτήρια επιλογής επαγγέλματος.

Η ταινία που παρακολούθησα ήταν επιστημονικής φαντασίας

Β5.

ΠΑΡΑΛΛΗΛΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

  • Ο Δελμούζος θεωρεί ότι γίνεται καλύτερη η ζωή του ανθρώπου όσο περισσότερο δουλεύεται η ψυχή του. Αυτό επιτυγχάνεται μέσω της εσωτερικής ωρίμανσης και της αδιάκοπης ατομικής προσπάθειας. Την ίδια άποψη εκφράζει και ο Πλάτωνας όπου η παιδεία ορίζεται ως η τέχνη που θα μεταστρέψει τη ψυχή όσο γίνεται πιο αποτελεσματικά – οὐκ ἐνούσης ἐν τῇ ψυχῇ- .                                                         
  • Ο Δελμούζος επισημαίνει ότι η ψυχική καλλιέργεια και η ελευθερία δεν έρχονται έτοιμα απ’ έξω, παρά είναι καρπός που ωριμάζει μέσα μας ολοένα και περισσότερο με αδιάκοπη ατομική προσπάθεια. Με τη σειρά του ο Πλάτωνας τονίζει ότι οι αρετές της ψυχής δεν προϋπάρχουν μέσα μας αλλά γεννιούνται και προάγονται μέσω του εθισμού και της άσκησης, μιας εξωτερικής δηλαδή διαδικασίας.

ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

Γ1.

Kαι αν κάποιος με ρωτούσε· Αλήθεια, και αν κάποιος βλάπτει την πόλη, πρέπει να κάνουμε ειρήνη μαζί του; Δεν θα το έλεγα· αλλά μάλλον λέω ότι πολύ γρηγορότερα θα τους τιμωρούσαμε, αν δεν προκαλούσαμε καμιά αδικία· γιατί δεν θα είχαν κανέναν ως σύμμαχο.

Γ2.

Πλεονεκτήματα ειρήνης:

  • Μεταφέρθηκαν στη πόλη πάρα πολλά χρήματα «πάνυ πολλὰ χρήματα εἰς τὴν πόλιν ἀνενεχθέντα»
  • Όταν έγινε ειρήνη στη θάλασσα, τα έσοδα αυξήθηκαν και οι πολίτες μπορούν να τα χρησιμοποιούν για όποιο σκοπό θέλουν «ἐπεὶ δὲ εἰρήνη κατὰ θάλατταν γεγένηται, ηὐξημένας τε τὰς προσόδους, καὶ ταύταις ἐξὸν τοῖς πολίταις χρῆσθαι ὅ τι βούλονται»

Μειονεκτήματα πολέμου

  • Τα χρήματα σε περίοδο πολέμου κατασπαταλώνται «πάντα ταῦτα καταδαπανηθέντα»
  • Πολλά έσοδα χάθηκαν και όσα έφτασαν στη πόλη ξοδεύτηκαν σε διαφορετικές δαπάνες «καὶ τῶν προσόδων πολλὰς ἐκλιπούσας καὶ τὰς εἰσελθούσας εἰς παντοδαπὰ [πολλὰ] καταδαπανηθείσας»

Γ 3. α)

ἐξέλειπες

εἰσῄεις /εἰσῄεισθα / εἰσήρχου

κατεδαπανῶ

β)

μάλα – μάλιστα

ταχέως / ταχύ – τάχιστα

γ)

τισί (ν)

πρόσοδοι

πολῖτα

Γ 4.

α)

εἰρήνη: β΄ όρος σύγκρισης (ἤ + ομοιόπτωτα του α΄ όρου) μέσω του συγκριτικού τύπου κερδαλεώτερον, Υποκείμενο απαρεμφάτου (εῖναι) ετεροπροσωπία

ταῦτα: υποκείμενο του ρήματος «ἄν κριθείη», αττική σύνταξη

τῶν προσόδων: ετερόπτωτος προσδιορισμός, γενική διαιρετική στο «πολλάς»

ἄγειν: άναρθρο τελικό απαρέμφατο, υποκείμενο στο απρόσωπο ρήμα «χρή» με υποκείμενο το εννοούμενο «ἡμᾶς»

β)

ἀνεχθέντα: κατηγορηματική μετοχή ως κατηγορηματικός προσδιορισμός στο αντικείμενο «χρήματα» του γνωστικού ρήματος «εὑρήσει»

γ)

«πῶς ἄν ἄμεινον ταῦτα κριθείη» : Δευτερεύουσα ονοματική πλάγια ερωτηματική, μερικής άγνοιας, λειτουργεί ως αντικείμενο στο ρήμα «οὐκ οἶδα»

«ὠς χρή καὶ προς τοῦτον εἰρήνην ἄγειν»: Δευτερεύουσα ονοματική ειδική πρόταση, λειτουργεί ως αντικείμενο στο λεκτικό ρήμα «λέγεις»

Επιμέλεια θεμάτων:

Γιάννης Βόλλαρης

Κουτσάφτη Βάσω

Φαμέλου Βίκυ